Қашықтан оқытудың сәтті факторларының бірі — оқушының дұрыс мотивациясы. Қашықтықтан оқып отырған оқушылар көп жағдайда материалды өз бетінше игеруге жұмсайды. Бұл зейінді, табандылықты, оқуға деген құштарлықты шоғырландыруды қажет етеді. Қашықтықтан оқытуда дәстүрлі мотивацияның көптеген түрлері дәстүрлі мектептегідей нәтиже бермейді. Бірақ кейбіреулері, керісінше, ерекше мәнге ие болады. Өкінішке орай, оқушыларды мотивациялауға арналған сиқырлы формула жоқ, өйткені әр бала өзінше жеке.
Баланы оқуға дәстүрлі түрде не итермелейді?
— жақсы бағалар;
— келісушілік;
— жетістік;
— қорқыныш;
Сондай-ақ, оқушылардың мотивациясы мен олардың оқуға деген қатынасы:
— баланың танымдық белсенділігі;
— оның жетістікке жетуге және өзін-өзі дамытуға деген ұмтылысы;
— өзіне сенім;
— сана;
— табандылық.
Сондықтан мұғалім оқушылардың мотивациясына маңызды әсер ете алады:
— тақырып мазмұны (мысалы, құрылымдық немесе хаотикалық);
— білім берудің әр түрлі белсенді әдістері мен формалары;
— кері байланыс;
— баламен қарым-қатынас сипаты;
— өзіндік ынта.
Оқу іс-әрекетін ынталандыру түрлері
Білім беру психологтары мотивацияның екі типтік түрін ажыратады: ішкі және сыртқы. Ішкі мотивация өзін-өзі жүзеге асыру, пәнді игеру, оған қызығушылық үшін бір нәрсені білуге ұмтылудан туындайды. Сыртқы мотивация нәтижеге жету және оны басқаларға тану, марапаттау немесе қиындықтардан аулақ болу үшін көрсету үшін сәттілікке ұмтылудан туындайды. Оқытудың ең өнімді стратегиясы — ішкі мотивацияны қолдау, яғни оқушылардың қызығушылығы мен ынтасы.
Сонымен, мұғалімдерге қашықтықтан оқыту кезінде мотивацияның тиімді түрлерін сақтауға көмектесетін стратегияларды атап өтейік.
1. Келісуге және белсенді қатысуға шақыру;
2. Ішкі мотивация құзыреттілік сезіміне негізделген, оны күшейтіңіз;
3. Автономия мен еркіндіктің қажеттілігін қолдау;
4. Оқушылардың бүгінгі қажеттіліктерін, олардың жағдайлары мен көңіл-күйлерін қолдау;
5. Уақтылы кері байланыс беру;
6. Тапсырма бойынша сындарлы және дараланған кері байланыс беру;
7.Сабақты мүмкіндігінше мұқият жоспарлауға және ұйымдастыруға тырысыңыз;
8. Білім беру ресурстарына оңай қол жетімділікті қамтамасыз ету;
9. Балаларда «менің қолымнан келеді» сезімін сақтау;
10. Ынта болу — Ынта жұқпалы.
Шыдамды болыңыз, нәтиже бірден келмейді. Шынында да, қазіргі білім беру процесінің мәдениетінде оқушылар өздері үшін емес, мұғалім үшін істеуге үйде отырып істейтін жұмысына дағдыланған. Олар бұл қатынасты қашықтықтан оқуға ауыстырды. Сондықтан, егер жұмыс істемеу немесе жартылай жұмыс істеу мүмкін болса, оқушылар мұны пайдаланады.
Оқу мотивациясын арттыратын факторлар
Енді оқушылардың сынып жұмысына араласуына әсер ететін факторларды қарастырайық.
1. Түсінбеу және қателіктер жіберу құқығы.
Қателесуден қорқу және тақырыпты түсінбегендіктен өзін жайсыз сезіну оқушыны оқу жұмысына қосылудан сақтайды. Америкалық жазушы Элберт Хаббард: «Өмірдегі ең жаман қателік — үнемі қателік жасаудан қорқу» деген. Бұл оқытуға да қатысты. Түсінбеушілікке жол беру, қателіктер жіберу, сұрақтар қою, кері байланыс алу, түсінуді түзету. Егер оқушы мұны түсінсе, онда ол дамудың бір бөлігі ретінде қателіктерге жүгінеді. Егер студенттің тапсырмасы тапсырманы дұрыс орындау немесе сұраққа дұрыс жауап беру болса және жіберілген қателіктер бағаны төмендетуге алып келсе, ол қателіктерден қорқады және тапсырмалармен жұмыс жасаудан аулақ болады.
Оқушыларға қиын, түсініксіз, көптеген қателіктер болған кезде бұл қалыпты жағдай екенін түсіну маңызды. Мұны жеңу үшін мұғалім мен сыныптастар бар.
2. Қолыңыздан келмейтін сияқты сезіну.
Оқушы тапсырманы жеңетінін түсінген кезде, жұмысқа деген мотивация пайда болады. Оқушы тапсырмаға қай жағынан жақындау керектігін түсінбеген кезде, ол орындалмай қалуы әбден мүмкін. Оқушыны тарту үшін біз қолдау жүйесін ойластырамыз. Мүмкін, бұл қысқа нұсқаулар, кеңестер, өзін-өзі тестілеу, сұрақтарға жауап беру, бейне немесе аудио байланысын пайдалану арқылы түсіндірулер және т.б.
3. Сіз істеп жатқан жұмыстың мағынасын түсіну.
Егер оқушы мұғалімге қажет болғандықтан бір жұмыс жасаса, ол оны орындамаудың немесе аз уақытты қажет ететін жолмен іздейді. Мектеп әкімшілігі сізді ерікті түрде мәжбүрлеп жіберетін курстарда өзіңізді ойлаңыз. Сабақ кезінде сіз курстан тыс жерде бірдеңе оқыдыңыз, өз ісіңізбен айналыстыңыз (жұмысыңызды тексердіңіз) және т.б.? Француз психологы және мектептегі білім берудегі принципиалды жаңа көзқарастың авторы Селестин Фрейнет: «Ешкім өзіне жат және түсініксіз іс-әрекеттер жасап, жоспарларға бағынғанды ұнатпайды», — дейді.
4. Таңдау мүмкіндігі бар. Таңдау — еркіндік.
Оқушы өз таңдауын жасағанда, ол үшін жауапкершілікті де алады. Демек, жұмыстың орындалу ықтималдығы артады. Сіз қиындықтар деңгейіне, жұмысты орындау тәсілдеріне, тапсырмалар санына және т.с.с. сәйкес таңдауды ұсына аласыз. Ең бастысы, оқушы өзінің таңдау мүмкіндігі бар екенін түсінуі керек.
5. Оқу материалын ұсыну
Қазіргі оқушылар оқулықтың құрғақ мәтініне енбейді. Қатысу үшін сізге интерактивті немесе әңгімелеу керек (бұл әңгіме, астарлы әңгімелер, ертегілер немесе анекдоттар арқылы жеткізілетін ақпарат).
6. Сіз жалғыз емес екеніңізді түсіну.
Тәрбие процесі командалық ойын екенін түсіну керек. Оқушы мұғалімнің оқушының дамуына мүдделі екенін, мектеп кеңістігінде біз бір-бірімізден үйренетінімізді, бәсекелестік пен қастықтың болмайтынын түсінгенде, ол белсенді бола бастайды.
Қорытындылай келе, оқушылардың оқуға мотивациясын арттыруға қол жеткізу үшін алдымен оқушыны оқуға талпындыру үшін білім алуына қолайлы жағдай жасау керек. Оқушылардың оқуға деген мотивациясының жоғарлауына ортадағы көңіл күйдің жақсы болуы көп әсер ететіні айтпасада түсінікті. Біз әр балаға қашықтан отырып сабақ беру барысында да жеке тұлға ретінде қарап, оның ойын, пікірін ескеріп, сабақ өткізсек, оқушы да өзінің білім алуға деген көзқарасын өзгертері сөзсіз.
