Нурмухамедова  Эльста Алибековна, тәрбие жұмысы бойынша кабинеттің әдіскері, ББ «Шығыс» өңірлік орталығы.

Білім беру мекемесінің кітапханасы бүгінгі таңда оқушылардың зияткерлік әлеуетін дамыту және ақпараттық қолдау орталығы, ал кітапхана қызметкерлері осы маңызды педагогикалық міндетті шешуде мұғалімдердің серіктесі болып табылады. Мектеп кітапханасы педагогикалық процестің басым орны, педагогикалық жүйенің құрамдас бөлігі ретінде қарастырылады. Кітапхана мұғалімдермен бірге түрлі формалар мен әдістемелік тәсілдерді, педагогикалық және ақпараттық технологияларды қолданады. Білім беру ресурстары мен кітапхана мүмкіндіктерін тиімді пайдалану үшін  бірлескен бағдарламалар да жасалған.

Функционалдық сауаттылықтың бір түрі — оқу сауаттылығы. «Оқу сауаттылығы дегеніміз-оқушылардың жазбаша мәтіндерді түсіну және оларға рефлексия жасау, олардың мазмұнын өз мақсаттарына жету үшін пайдалану, қоғам өміріне белсенді қатысу үшін білім мен мүмкіндіктерді дамыту қабілеті. Оқу техникасы және мәтінді тура түсіну емес, мәтінді түсіну және рефлексия, оқылымды өмірлік мақсаттарды жүзеге асыру үшін пайдалану бағаланады».

Бүгінгі таңда жалпы білім беру мекемелеріндегі кітапханалардың маңыздылығы төмендеп қана қоймай, өзінің өзектілігін де жоғалтуда, өйткені, өкінішке орай, қазіргі әлемде оқитын жастар мен жасөспірімдердің жалпы деңгейі жылдан жылға әлдеқайда төмендеп бара жатқанын байқадық.

Бұл тек адамзаттың эрудициясы мен сауаттылығына ғана емес, сонымен бірге адамның әлеуметтік жұмысына да тікелей әсер етеді. Осы мәселені мектеп кітапханалары қызметкерлерінің, мұғалімдер мен ата-аналардың бірлескен күш-жігері шешуі керек.

Қазіргі компьютерлік технологиялар қарқынды дамыған заманда кітап пен оқуды насихаттау қиын. Сондықтан да жас ұрпаққа әсер етудің ерекше тәсілдері мен формаларын, балаларды кітапқа тартудың дәстүрлі емес әдістерін қарастырудың маңыздылығы арта түсуде. Мектеп кітапханасы әрқашан білім беру процесінің ажырамас бөлігі болды. Білім беру процесін ақпараттандыру кітапханамен тиімді жұмыс істеу үшін жаңа технологиялар мен бағдарламалық құралдарды пайдалануды талап етеді.

Осы орайда мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаевтың 2020 жылғы 22 қазандағы ұлттық қоғамдық сенім кеңесінің IV отырысында өскелең ұрпақты тәрбиелеудегі оқудың рөлін арттыру туралы берген тапсырмасын орындау мақсатында 2020 жылдың қараша айынан бастап «Оқұға құштар мектеп – оқуға құштар ұлт» жобасы аясында Шығыс Қазақстан облысы 2020-2025 жылдарға арналған оқушылардың оқу сауаттылығын дамыту жөніндегі кешенді жоспар әзірленіп облыс мектептерінде жұмыстар жүргізілуде.

«Оқуға құштар мектеп» жобасы арқылы қазақстандық мектептердегі білім беру үдерісінің басым бағыттарының бірі — оқу сауаттылығын дамыту қарастырылған.

Аталмыш жоба білім беру стратегиясының жалпыұлттық міндетін шешу үшін заманауи мектептің ресурстарын жандандыруға мүмкіндік беретін ойлы және ынталы оқырмандарды тәрбиелеу атты аспаптық механизмді ұсынады.

Мектептегі білім беруді жаңғырту ақпараттық — кітапханалық қызметтерді өзгертумен, мектеп кітапханасының функцияларын кеңейтумен және күрделендірумен қатар жүреді.

Мектеп кітапханасы заманауи талаптарға жауап беру үшін «ИРБИС», «КАБИС» т.б. автоматтандырылған ақпараттық-кітапханалық жүйесіне енгізілуі тиіс. Ол электрондық каталогты құруды, электрондық каталогтағы бастапқы құжаттардың библиографиялық сипаттамасының жоғары сапасын, кітапхана қорын тиімді басқаруды, кітапхананың электрондық каталогын жасау үшін кітапхананың қолда бар ресурстарын пайдалану тиімділігін арттыруды қамтамасыз етеді, жалпы оқырмандарға қызмет көрсету сапасын арттыруға мүмкіндік береді, болашақта кітаптарды автоматты түрде беруді жүзеге асыру, «Smart-мектеп» жобасы бойынша «Е-кітапханалар» жүйесі орнатылған, Интернетке шығатын компьютерлермен жабдықталған, ол баланың дамуында және мектептің білім беру жүйесінде маңызды рөл атқаруы тиіс.

Бала оқымайтын ересектермен қоршалған үйде, балалар әдебиетінің сапалы қоры болмаған мектеп кітапхасын көріп өссе, оның кітап оқуға ынтасының болмайтындығы белгілі. Сол себепті де, осы мәселелер отбасы мен мектеп тарапынан қатар шешім табуы тиіс. Балаларды оқуға тартудың осындай шараларының бірі де – «Оқуға құштар мектеп» жобасы, ол балалар оқуының қазіргі дағдарысының басты мәселесі — әлсіз оқу ортасын шешуге бағытталған.

Қазіргі заманғы мектеп кітапханасының қорында пайдаланушылардың нақты қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін көркем әдебиеттердің, білімнің әртүрлі салалары бойынша дискілердің жеткілікті саны болуы тиіс. Ең алдымен, бұл оқушылардың жас ерекшеліктеріне қарай жіктелген, мазмұны бойынша оқу жоспарына сай келетін көркем әдебиеттер, энциклопедиялық, анықтамалық, оқу-әдістемелік сипаттағы мәліметтер базасы. Жалпы мәдени, өнер тақырыптағы әдебиеттер мен дискілер де ерекше орын алады, өйткені олар көбінесе белгілі бір автордың шығармаларын бір ортаға кең ұсынумен, терең өмірбаяндық және тарихи түсініктемелермен, тақырып бойынша сыни және басқа да қосымша материалдармен, иллюстрациялық сериялардың керемет сапасымен сипатталады.

Енді мектеп кітапханаларында жас оқырманды кітаптар ғана емес, сонымен қатар жаңа ақпараттық медиа, интернет ресурстарына қол жеткізу мүмкіндігі қызықтырады. Бүгінгі таңда оқушылар және педагогтармен жұмыс жасау кезінде кітапхана қызметіне тез еніп, оны жетілдіруге түбегейлі жаңа мүмкіндіктер ашатын ақпараттық-коммуникациялық технологияларсыз мүмкін емес.

Ақпараттық-коммуникациялық технологиялар біздің кітапханалардың әдеттегі қызметін түбегейлі өзгертті және кітапхана жұмысының әр қырына әсерін тигізді. Әрине бұған қол жеткізе алмай отырған алыс-шалғай ауылдық жерлер де жоқ емес.

Мектеп кітапханасы жұмысының маңызды элементі әр түрлі кітап көрмелерін және тақырыптық сөрелердің экспозицияларын, оқырмандардың ой-өрісін кеңейтуге көмектесетін әр түрлі тақырыптағы стендтерді өткізу болып табылады.

Кітапхана — мектеп ішіндегі тәуелсіз аумақ. Кітапханашы кейде балаға көбірек әсер ете алады, өйткені кітапханашы мен оқырман – оқушының қарым-қатынасы «бағалау сипатына» ие емес. Бұл әр оқушыға жеке көзқарас табуға мүмкіндік береді, бұл өз кезегінде жалпы білім беру процесіне әрқашан оң әсер етеді. Кітапхана дұрыс кітапқа құштарлықты ғана емес, сонымен бірге жалпы эстетикалық талғамды қалыптастыру үшін тамаша орта ретінде қызмет етеді.

Кітапханашы баланың жеке басының қалыптасуына тек интеллектуалды ғана емес, сонымен қатар адамгершілік-рухани білім беруге де тікелей қатысуы керек. «Жас ұрпақтың қазіргі мәселелері қатыгездік, зорлық-зомбылық, әр түрлі мінез-құлық белгілі бір оқушы таңдаған кітап немесе электронды ақпарат көздерінің тізіміне сәйкес уақытында оңай анықталады», сонымен қатар, кітапхана материалдарымен жұмыс балаларда табандылық пен жұмыс уақытын тиімді пайдалану қабілетін дамытуға мүмкіндік береді. Бұл оқу орнында жаңа әлеуметтік тұлғаны қалыптастыру процесінде кітапханашы – мұғалімнің мызғымас тандемін жасайды.

Қорытындылай келе, төмендегідей ой түюге болады:

— орта оқу орнының жұмыс барысында кітапхананың рөлі соңғы уақытта ақпаратты іздеудің баламалы құралдарының дамуына байланысты төмендеп қана қоймай, одан да маңызды бола түсті, өйткені оқушылар ақпаратты қай жерде алып қана қоймай, оны іздеу мен пайдалануды оқу процесі мен жеке тұлғаны қалыптастыру шеңберінде тиімді ету маңызды;

— кітапхана оқу орнының жалпы жұмысынан тыс өмір сүре алмайды және «мұғалім-кітапханашы» тандемі білім беру қызметінің барлық саласында, сондай-ақ оқушылардың бос уақытын ұйымдастыру саласында мызғымас болуы керек;

— кітапхананы ақпараттандыру-прогрестің қажетті және ажырамас белгісі. Кітапхананың материалдық қоры ІТ саласындағы жаңалықтармен үнемі толықтырылып отыруы қажет, өйткені бұл оқушыларды оқуға тартып қана қоймай, оларды қажетті ақпаратты іздеуде дұрыс әдістемеге үйретуге мүмкіндік береді;

— кітапхана мен оқу орны оқушылардың патриоттық, зияткерлік, эстетикалық, жалпы білім беру, рухани және мәдени дамуы мақсатында тұрақты түрде бұқаралық іс-шаралар өткізуі тиіс;

— оқу орны ішіндегі кітапхананың жоспарлы және тиімді жұмысы үшін оқушылардың ата-аналарымен оқылатын материалды бақылау тұрғысынан да, оқуға деген қызығушылықты арттыру тұрғысынан да жұмыс істеу қажет.

Тек осы факторлардың үйлесімі нәтижесінде мектеп кітапханасының жұмысы өнімді және тиімді бола алады.