Советханова Аружан «Дарынды балаларға арналған облыстық мамандандырылған мектеп-лицей-интернеты»
Қазақстан аумағында тарихи ескерткіштер өте көп және оларды сақтап қалу маңызды. Себебі бұл ескерткіштер мәдени кодымыз бен тарихымыздың айқын айғағы. Не үшін тарихи ескерткіштерді зерттеу, қорғау, сақтап қалу қажет? Тарихи ескерткіштерді көптеген себептермен сақтау қажет. Біріншіден, ескерткіштерді болашақ ұрпаққа мәдениетке үйрету үшін сақтау керек. Екіншіден, мәдениеттен бас тартпау және мәдениетті білімді адам болу үшін. Жалпы, мәдениетті сақтау керек. Бұл біздің қалатын және берілетін жалғыз нәрсе. Әрбір ескерткіш белгілі бір құндылықтар жүгін арқалайтындықтан, оны белгілі бір дәуірде, белгілі бір адамдар ерекше технология туралы ерекше идеямен жасаған және сызбалар бойынша қираған ескерткіштерді қалпына келтіргендіктен, біз алғашқы ескерткішпен салыстыруға келмейтін, тек аянышты көшірмесін жасаймыз.
Соңғы уақытта «Ақбауыр» табиғи-тарихи ескерткіші жұртшылықтың назарын көбірек аударуда. Мұнда кішігірім аумақта сіз үңгірлердің суреттерімен, әр түрлі жерлеу орындарымен, ежелгі қоныстармен және тау қазбаларымен таныса аласыз. Бұл нысандар көптеген туристердің, соның ішінде шетелдік туристердің назарын аударады.
Біздің зерттеуіміздің нысаны – Ақбауыр табиғи-тарихи ескерткіші. Тақырып – ашық аспан астында мұражай құру мүмкіндігі.
Жұмыстың мақсаты – ашық аспан астында мұражай құру үшін ақпаратты жүйелеу.
Міндеттері:
1. Ақбауыр табиғи-тарихи ескерткіші нысандары бойынша ақпарат жинау;
2 Ашық аспан астындағы мұражай жобасын жасау;
3. Тарихи нысандар үшін ақпараттық тақталар жасау;
4. Презентация әзірлеу.
Біздің ұстанымымыздың гипотезасы – Ақбауыр табиғи-тарихи ескерткішінің аумағында ашық аспан астында мұражай құру қажет деген болжам.
Біздің зерттеуіміз бірнеше кезеңнен тұрды. Дайындық кезеңінде теориялық дайындық, әдебиеттермен, карталармен жұмыс жүргізілді. Зерттеу кезеңінде табиғи-тарихи ескерткіштің әр нысаны бойынша ақпарат жиналды, ашық аспан астындағы мұражайдың жобасы жасалды, ескерткіш нысандарын брондау және қорғау нұсқалары жасалды, ақпараттық тақтайшалар жасалды, презентация жасалды.
Жұмыста қолданылатын әдістер: әдебиеттермен жұмыс, пайдаланылған әдебиеттерді синтездеу және талдау, картографиялық әдіс, компьютерлік модельдеу.
Бұл жұмысты жазу кезінде біз әртүрлі әдебиеттерді талдадық: монографиялар, мақалалар, очерктер, Интернет-сайттардың материалдары.
Осылайша, ашық аспан астындағы «Ақбауыр» мұражайын құру үшін ақпаратты жүйелендіріп, атап айтқанда Ақбауыр табиғи-тарихи ескерткішінің әр нысаны бойынша ақпарат жинау; ашық аспан астындағы мұражайдың жобасын жасау; тарихи нысандарға арналған ақпараттық тақтайшалар жасау, презентация жасау арқылы біз келесі тұжырымдарға келдік:
- ашық аспан астындағы мұражай – бұл барлық нысандар аспан астында орналасқан мұражай. Олар өте үлкен болуы мүмкін: грот, үңгір, ежелгі тау шахтасы немесе оларды көшіру қиын — қорғандар, жартастағы суреттер. Адамдар келіп, бәрі табиғатта қалай орналасқанын көре алады. Осылайша сіз өзіңіздің туған жеріңізбен таныса аласыз және өте қызықты болады.
- «Ақбауыр» табиғи-тарихи ескерткішін ХХ ғасырдың 30-шы жылдарынан бастап әртүрлі бағыттағы ғалымдар зерттеді — С. С. Черников, Х. ф. Арсланова, З. С. Самашев, А. А. Ткачев;
- Ақбауыр аумағында табиғи объектілер бар: Көкшілтау самырсын тоғайы, Республикалық маңызы бар негізгі орнитологиялық аумақ. Тарихи ескерткіштер — жартасқа салынған суреттер, Қызылтас қорымы, ежелгі қоныс, ежелгі кеніш;
- барлық қызықты нысандарды көптеген туристер тамашалайды, сондықтан ашық аспан астындағы мұражайды Қоржымбай қаласының маңындағы Ақбауырда орналастыру керек;
5. мұражайды құру кезінде ақпараттық орталық, тарихи объектілерді резервтеу, ақпараттық тақтайшалар жасалады;
6. ақпараттық Орталық Ақбауыр фермасының жанында орналасқан. Ол ақпараттық және қонақ холлдардан, обсерваториядан тұрады. Іргелес аумақта – автотұрақ, атқора, балалар ойын алаңы бар;
7. Ақбауыр табиғи-тарихи ескерткішіне қазақстандық және шетелдік туристер келеді, сондықтан жобаны республикалық деңгейде қаржыландыру қажет.
Біздің зерттеулеріміз барысында Ақбауыр табиғи-тарихи ескерткішінің аумағында ашық аспан астында мұражай құру қажет деген болжам расталды, мақсатқа қол жеткізілді.
Әдебиеттер тізімі
1. Арсланова Ф.Х. Курганы “с усами” Восточного Казахстана. Алма-Ата: Наука, 1975
2. Егорина А.В., Зинченко Ю.К., Зинченко Е.С. Физическая география Восточного Казахстана: западный и восточный субрегионы. -Усть-Каменогорск, 2002
3. Кратенко А.Н. Храм весеннего равноденствия// Экспресс К. 2003.-22 марта.
4. Куликова Е.Н. К вопросу о топонимике района Акбаур// Региональные аспекты устойчивого развития геосистем Алтае-Саянской горной страны. Записки Усть-Каменогорского филиала Казахского географического общества. У-К, 2009
5. Куликова Е.Н. Природно-исторический памятник Акбаур, как объект познавательного туризма в Восточном Казахстане//Экономика. Сервис. Туризм. Культура: материалы международной научно-практической конференции. Барнаул, 2010
6. Курдаков Е.В. Ак-Баур: тайны и открытия.-Усть-Каменогорск,2008
7. Марсадолов Л.С. Исследования на Западном Алтае (около поселка Колывань). С – Пб: ЭРМИ, 1998,
8. Основные факторы воздействия на природно-исторический памятник “Акбаур”//Недосекова Е.Н., Недосекова И.Ю. Образование и наука в современных условиях: опыт и перспективы. -Усть-Каменогорск, 2005
9. Самашев З.С. Наскальные рисунки Верхнего Прииртышья. Алма-Ата: Гылым, 1982
10. Черников С.С. Восточный Казахстан в эпоху бронзы. М: Наука, 1960
