Д.Б.Эльконин мен В.В.Давыдовтың дамыта оқыту теориясын қазақ тілін оқытумен байланысты зерттеген Н.Құрманованың пікірінше, оқушының теориялық ұғымдарды меңгеруі арқылы теориялық ойлауы мен бай мазмұндағы сөйлеу тілі қалыптасуының тиімді жолы қалыптасада.
     Оқушының жеке тұлғасының маңызды процедуралық бір белгісі сөйлеу шеберлігі екендігін негізге ала отырып, коммуникативтік үдерістің ерекшеліктерін оқу-таным қызметін ұйымдастырумен байланысты танудың орны үлкен. Өйткені коммуникациялық латын тіліндегі түп негізінде «қарым қатынас жасаймын»  деп аударылатын белгілі.
     Қазақ тілінің түсіндерме сөздігінде: «функционалды ұғымы бір нәрсенің құрылысы, құрамынан емес, қызметінен болатын, соның әрекетіне байланысты болады»  – деп сипаттама беріледі.
     Функционалдық сауаттылық сындарлы оқытуда ғана жүзеге асады.
     Тіл сабақтарынан бастауыш білім беру төмендегі міндеттерді: оқушыларды кітапты тез, әрі мәнерлеп, түсініп оқуға, саналы түрде әңгімелеп беруге, сауатты жаза білуге, айтар ойын жүйелі жазып беруге үйрету.
     Оқушылардың оқу мен жазу дағдыларын қалыптастыру, тілін дамыту мақсатында ана тілі пәнін оқытудың маңызы зор. Ана тілі пәні оқушылардың ақыл-ойы мен тілін дамытуда маңызды рөл атқарады. Олардың үйреніп жатқандықтарын өз тәжірибелері мен бұрынғы білімдеріне байланыстырудың жолын іздеп, оқушылардың жауаптарын тыңдап, әр сабақты өмірмен байланыстыруға тырысамын. Оқушыларға сөйлеу дағдыларын меңгертуде сұрақ-жауап пен диалогтың алар орны ерекше. Бірі бастаушы, екіншісі жалғастырушы. Диалог арқылы оқушылар жеңілден қиынға қарай бет бұру арқылы тілдік қатысымдыққа үйренеді.
    Оқушылардың сауаттылығын дамытуда 2-сыныпта «Мәтін. Сөйлем. Сөз» тақырыбын өткенде мынадай тапсырманы пайдаландым:
     1. Мәтінде неше сөйлем бар?
      «Біз өз сыныбымызды жақсы көреміз. Біздің сыныбымыз жарық және таза. Терезе алдында әдемі гүлдер өсіп тұр. Біз сыныбымызды таза ұстаймыз».
     2. Сөйлемдегі сөздердің байланысын сызба арқылы көрсет.
     3. Мақалды оқы. Мағынасы қарама-қарсы сөздерді тап.
     Басыңа іс түссе,
     Жақсы көмек күтеді.
     Жаман күліп кетеді.
     4. Төмендегі берілген сөздерге мағынасы жуық сөз тауып жаз.
     Қорқақ,……
     Әдемі,……
мҚашық,…….
     5. Сөйлемнің жігін ажырат.
      «Бөрібасар жақсы ит ол түнде ұйықтамайды мал қорасын күзетеді өзі сондай сақ бір күні қораға қасқыр келді оны Бөрібасар сезіп қалды ол арсылдап, қасқырға тап берді қасқыр қаша жөнелді мал шығыннан аман қалды шіркін, иттің бәрі Бөрібасардай болса».
     Оқушылардың тіл сабақтарында функционалдық сауаттылығын дамытуда жүйелі жұмыстар жоспар бойынша жүргізіліп отырады. Өздігінен орындайтын тапсырмалар, тәжірибелік жұмыстар, логикалық ойлау қабілеті мен сөйлеу, тілін дамытатын, шығармашылық қабілетін оятатын жаттығулар қамтылады. Әңгімелеу, жазу, жұпта жұмыс істеу дағдылары дамыды. Жұмыста коммуникативтік, проблемалардың шешімін табу құзыреттіліктері  тапсырмалары  ұсынылды.
     Тіл сабақтарында оқушылар ой-өрісін кеңійтетін, шығармашылығын дамытатын жұмыс түрі — шығарма жазу. Бірінші сынып оқушыларына  оқу жылы аяқталарда «Балалар сендер әжелерің мен аталарыңды 1 Мамыр мерекесімен құттықтап, құттықтау хат жазып келіңдер. Ойлаңдаршы, қандай жақсы сөздер жазуға болады», — дей келе, алғашқы шығарма жазуды бастаймыз. Келесі күні барлық баланың жұмысы оқылып, мадақталады. Оқушы бұл жұмыста өз көзқарасын, ойын бірдіруге, жазуға үйренеді. «Олай жаз», «мына сөздерді пайдалан» деп шектеу бала шығармашылығын шектейді. Шығарманы оқушы өзінің ішкі сезімдерінің нәтижесімен жазады. Шығарма жазып болған соң, мен тексеру кезінде оқушының ең әдемі сөзін, сөз тіркестерін, сөйлемдерін жазып әкеліп, бүкіл сыныпқа оқып беремін. Осындай жүйелі жұмыс нәтижесінде оқушы өз ойын дұрыс айта білуді, әрекетін жоспарлайды. Оқушылардың әрбір пән бойынша алған білімінің күнделікті өмір тіршілігінде қолдану мүмкіндіктері артады. Сонымен қатар, жаңа ойлар, жаңа мүмкіндіктер ашылады, өзін-өзі дамытып жетілдіреді.  Тұлғалық даму, жетілу жүзеге асады.
     Сондықтан мұғалім мен оқушының қарым-қатынасында сөйлеу, сөйлесу яғни тілдік қарым-қатынас оқу-танымдық қызметте ерекше орынға қойылып, сол бағытта анықталған мүмкіндіктер барлығын дерлік оқушының тілді оқып білуі үдерісінде өз бетімен іздену әдістері ретінде, шығармашылық, теориялық ойлауын дамыту әдісі ретінде пайдалану керек.

Пайдаланылған   әдебиеттер:
1. Мектеп оқушыларының функционалдық сауаттылығын дамыту жөніндегі  2012-2016 жылдарға арналған ұлттық іс-қимыл жоспары
2. Қазақстан Республикасының 2015 жылға дейінгі білім беру тұжырымдамасы // «Қазақстан жоғары мектебі». — 2004. — №1
3. Әмірова Ә. Бастауыш сынып оқушыларының шығармашылық іс-әрекетін қалыптастырудың теориясы мен технологиясы.- Алматы, 2008.-186-188 б.