+7 (708) 440 0179 (WhatsApp)
vko.press@orleu-edu.kz
Дс - Жм: 9.00 - 18.00
Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin

Желілік басылым айына 1 рет қазақ және орыс тілдерінде шығады

ШҚО ақпараттық-педагогикалық газеті
Бүгін: Жексенбi, 25 қазан 2026 жылы
Осы нөмірден оқыңыз: № 10 - 2026

2000 жылдың қыркүйегінен бастап шығарылады. Куәлік №16323-СИ

Алғашқы адамдардың өмірі (5-сынып)

Аязбаева Сандугаш Кабийдоллаевна, «Маяковский атындағы орта мектебі» КММ-нің тарих және география пәні мұғалімі, Қалбатау ауылы, Жарма ауданы

       Орта білім мазмұнын жаңарту шеңберінде «Қазақстан тарихы» пәні бойынша ұсынылып отырған қысқа мерзімді жоспарында оқыту тәжірибесінде берілген  апсырмалар түрлі  дағдыларды дамытуға арналған: мәселелерді шешу, материалды жинақтап қорыту, оқып-білген материалды белсенді қайталау үшін бірігіп рефлексия жасау, ақпаратты талдау арқылы қабылдау, ақпаратпен жұмыс істеу.

ҰМЖ тарауы: 5.1А Қазақстандағы ежелгі адамдардың өмірі

 «Жамбыл атындағы орта мектебі» КММ

Күні

Мұғалімнің аты-жөні:Аязбаева Сандугаш Кабийдоллаевна

Сынып.  5

Қатысқандар -

Қатыспағандар -

Сабақтың тақырыбы

Алғашқы адамдардың өмірі

Осы сабақта қол жеткізілетін оқу мақсаттары

5.1.1.1    Алғашқы адамдардың антропологиялық белгілерін сипаттау

 

Сабақ мақсаты

Барлық оқушылар:  бейнематериалды  көріп  алғашқы адамадрдың өкілдерін салыстырады, алғашқы адамның даму сатыларын анықтайды , антропологиялық  ерекшеліктерін  сипаттайды;

Оқушылардың басым бөлігі: суреттерді салыстырып  адам типтерін  анықтайды,  табылған жерлерін картадан  көрсетеді;

Кейбір оқушылар:  қазіргі адам тұрпатының қалыптасуы ұзақ тарихи кезеңді қамтитындігін анықтайды


Бағалау критерийі

Алғашқы адамдардың  антропологиялық белгілерін  сипаттайды

Тілдік мақсаттар

 1.Мәтіннен тірек сөздер арқылы анықтаманы құрастырады (жазылым) 2. Антропологиялық  белгілерді өз сөзімен  баяндайды( айтылым)3. Берілген мәтінді керек антропологиялық белгілерді анықтайды (оқылым) 4.  Бейнематериалмен, сурет ,мәтінмен  жұмыс жасап топтық талқылау (тыңдалым) 

Пәнге қатысты лексика мен терминология.

Антропология,питекантроп, неандертальдық, кроманьондық

Сыныптағы диалог/жазылым үшін пайдалы тілдік бірліктер

Талқылауға арналған тармақтар:

Антропология  ұғымы нені білдіреді?

Сіз неліктен …..  екенін айта аласыз ба?

Алғашқы адамның антропологиялық белгілері  неліктен әр сатыда өзгереді

Жазылым бойынша ұсыныстар:

 Антропология  бұл ….

Құндылықтарға баулу

Азаматтардың этникалық, діни, нәсілдік тиістіліктеріне және өзге де өзгешеліктеріне қарамастан тең құқықтығы ,Қазақстанның халықтарының достық пен келісім дәстүрін сақтап, ұлғайтып, ұрпақтан ұрпаққа беруге баулу

Пәнаралық байланыс

 География, биология, математика

 

Алдыңғы білім

Адамның қанқасының құрылымы,ми қызметі жайлы түсінік бар

Сабақтың барысы

Сабақтың жоспарланған кезеңдері

Сабақтағы жоспарланған жаттығу түрлері

Ресурстар

 

 

 

«Жүректен, жүрекке»   жағымды психикалық ахуал, тілек айту. Мақсаты: сыныпта сенімділік қарым-қатынас, жағымды кері байланыс орнату.

 

Тапсырма 1. «Кім тез» сызбасын толықтыр, бағалау парағы, жұптасып тексеру

 Қалыптастырушы бағалау: дұрыс жауап бас бармақты жоғары көтеру (эмоционалд. аспект)

Тапсырма 2. «Домино»

Тарих кезеңдерін — хронологиясымен орналастыру

Мысалы: б.з.б.12-5 мың\ неолит 

хронологиясы

       дәуір

 

 

 

 

 

Бағалау парағы әр оқушыда, слайдта сызылған сызба,

«домино»

смайлик

Кері байланыс: смайлик  (эмоционал. аспект)

Тапсырма 3.  Миға шабуыл ?

 М:Адамдар қай дәуірде пайда болды?

Олардың келбеті қандай болды?

Сонымен бүгін біздің сабағымыздың тақырыбы не туралы деп болжайсындар?

Сабақта ол туралы қандай мәлімет білгілерін келеді?

Сергіту сәті  « Жеміс ағашы»Мақсаты: ынталандыру

Қызыл, сары, жасыл ( өз білімдерін бағалайды : түсіндім,қайталау қажет, түсінгенжоқпын .Стикерлерді сабақтың соңында іледі жеміс ағашына)

Қимыл—қозғалыс.  Алғашқы адамдардың кәсібі терімшілдік, ан аулау (соған байланысты қозғалыс жасату)

 

 

 

 

Ағаш сүреті, түрлі- түсті стикерлер

Сабақтың ортасы

(18 минут)

 

 Оқушыларды 3 топқа топтастыру.

1-топ: Ява аралы(қызыл стикерлер)

2-топ: Германия (жасыл стикер)

3-топ: Франция  ( сары стикер)

(География пәнаралық байланыс)

 

Тапсырма 4. (Ж, Т)

Бейнематериал:  

питекантроп, неандерталь, кроманьон (үш тілдік оқыту)

 1-топ — питекантроп;

 2-топ — неандерталь;

3-топ- кроманьон

1) Оқулықтағы мәтінмен жұмыс жасату.

2) Оқулықтан және берілген мәтіннен тірек сөздерді жазғызу.

«ДЖИГСО» арқылы бейнематериалды  шағын топта талқылап(кейбір оқушыларға  консультант рөлі), басқа топтарға барып түсіндіреді. Бастапқы топқа қайта оралып, қорытынды жасайды.

Тапсырма 5. (Ж) Сәйкестендір (өзгеріс және сабақтастық концепті) ( қолдау көрсету ,диалогты)

 (карточкадағы адамның сипаты жазылады, қай адамның типінің сипаты) Сурет үш адамның №, әр № сәйкес карточкада жазылған  антропологиялық  сипатымен сәйкестендіру  әр топқа

Карточка № 1: Бұл питекантроп адамы, оның қолы ұзын, маңдай сүйегі шығыңқы. Шамамен Қазақстан жерінде 1 млн жыл бұрын өмір сурген.Ең алғаш қанқасы Ява аралында табылған.

№ 2 Бұлнендерталь адамы, оның ми  көлемі питекантроптан үлкенірек , денесінде түгі азайған, иек сүйгі қалыптаса бастаған. Жер бетінде100-35 мың жыл бұрын өмір сүрген: Оның қанқасы Германиядағы Неандерталь жазығынан табылған.

№ 3 Бұл кроманьон. Оның маңдайы жазыңқы, денесі тік, қолдары қысқарған. Жер бетінде 40-35 мың жыл бұрын қалыптасып өмір сүрген. Қаңқасы алғаш рет Францияда Кроманьон үнгірінен табылған.

Құндылыққа баулу : Қазіргі қоғамдағы адамадардың әр түрлілігі, заң алданда тең құқықты

Қалыптастырушы бағалау: екі жұлдыз бір тілек (әлумет. аспект)

Тапсырма 6.  «Математик»Уақыт сызығымен жұмыс (есептеу) графикалық органайзер

(ұқсастық және айырмашылық концепті)

1 млн ж бұрын 130-35 мың 40-35 мың

 

Питекентроп    неандерталь   кроманьон

Питекантроп: 1 млн жыл—130 мың=870 мың жыл қажет  болды дамуына

(қолдау, консультант көмегін пайдалану)

Кері байланыс:  смайлик

 (дұрыс жауапқа күлімсіреп тұрған)

(эмоц. аспект)

 

«Дүниежүзі  саяси» картасы

Топ аты жазылған,түсті стикер, оқулық, мәтін жазылған қағаздар

 Ресурс: Репетитор по эволюции http:// ParamintaCenter. ru/

contest/evol/

Ресурс:

оқулық  5-сынып «НЗМ»10-11 бет,

 

 

 

 

Сурет

Сөйлемдер жазылған үлестірме қағаздар

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ресурс:

ҚР Конституциясы

1995 жыл.

II бөлім,14 бап

 

 

 

 

 

Слайд  уақыт сызығы сызылған

Смайликтер

Сабақтың соңы

(10  минут)

Сабақтың соңы

 

 

ҚБ  тапсырмасымен  жұмыс (8 мин)

Кері байланыс беру  (3ин)

ҚБ парағы

 

 

 Қалыптастырушы бағалау тапсырмалары

1Бос нүктенің орнына тиісті сөздерді жазыңыздар.

А) 1млн жыл бүрын Қазақстанда  палеолит дәуірінде  алғаш өмір сүрген адамдар   _________ замандастары болған.

Ә) Қазақстан аумағында неандерталь адамы   бұдан шамамен  _______ жыл  бұрын өмір сүрген.

Б) Қазіргі адамның  тұрпатына барынша ұқсас адам ________  , ол бұдан ________

 жыл бұрын қалыптасты.

2.   Суретті қолданып алғашқы адамдардың антропологиялық ерекшеліктерін сипаттаңыз

 

Бағалау критерийі: Алғашқы адамдардың антропологиялық белгілерін сипаттау

Дескриптор: алғашқы адамның даму сатысын ретімен атайды; алғашқы адамдардың  антропологиялықерекшеліктерін сипаттайды

«Жеміс ағашы» эмоционалды аспект  әдісі арқылы оқушылар рефлексия жасайды, мұғалім кері байланыс алады  Осы тақырыпты қорытындылап, сабақтың мақсатына жеткен жетпегенін, неге көңіл бөлу керек, келешекте не істеу керек деген сұрақтарға жауап аламын. 

Үйге тапсырма беру

А. Оқулықтағы  тақырып мазмұнын оқу;

В.  Кескін картаға  алғашқы адамдардың қанқасы табылған  жерлерін түсіру;

С. Қосымша Африкада табылған адам туралы шағын таныстыру

Тапсырмалары

жазылған

слайд

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

«Жеміс ағашы»  жазады стикерлерге:

қызыл – ұқтым, жасыл – әлі қайталау керек, сары – түсінбедім  Атлас, кескін карта

«Қазіргі Қазақстанның саяси әкімшілік» картасы,

энциклопедия

 

Саралау – сіз қандай тәсілмен көбірек қолдау көрсетпексіз?

Сіз басқаларға қарағанда қабілетті оқушыларға қандай тапсырмалар бересіз?         138 бет

Бағалау – сіз оқушылардың материалды игеру деңгейін қалай тексеруді жоспарлап отырысыз?

Денсаулық және қауіпсіздік техникасын сақтау

  Барлығы бейнематериал көреді, мәтінмен жұмыс, әр адамның белгілерін табу үшін суреттерді пайдаланам, жұппен тапсырмаларды орындағанда мадақтау,  визуалды суреттермен айырмашылығын көрсету. Қосымша дереккөздермен жұмыс: атлас, кескін карта;

Кейбір оқушыларға  уақыт сызығымен жұмыс жасатқанда консультант ролін беру, қосымша Африкада табылған адам туралы шағын таныстыру

Стикерлер түрлі—түсті, жұптасып тексеру, бағалау сызбалары, қалыптастырушы бағалау парағы, «жеміс ағашы», бағалау  парағы, смайликтер ( ҚБ 1 аспект), 2 жұлдыз 1 тілек (ҚБ 2 аспект), бағалау критер, дескриптор (ҚБ 3 аспект)

Денсаулық сақтау педагогикасын, СЭС талаптарын сақтау.

Топқа бөлінген кезде қауіпсіздік ережелерін сақтау туралы ескертіледі.

 

Саралау – сіз қандай тәсілмен көбірек қолдау көрсетпексіз?

Сіз басқаларға қарағанда қабілетті оқушыларға қандай тапсырмалар бересіз?         138 бет

Бағалау – сіз оқушылардың материалды игеру деңгейін қалай тексеруді жоспарлап отырысыз?

Денсаулық және қауіпсіздік техникасын сақтау

  Барлығы бейнематериал көреді, мәтінмен жұмыс, әр адамның белгілерін табу үшін суреттерді пайдаланам, жұппен тапсырмаларды орындағанда мадақтау,  визуалды суреттермен айырмашылығын көрсету. Қосымша дереккөздермен жұмыс: атлас, кескін карта;

Кейбір оқушыларға  уақыт сызығымен жұмыс жасатқанда консультант ролін беру, қосымша Африкада табылған адам туралы шағын таныстыру

Стикерлер түрлі—түсті, жұптасып тексеру, бағалау сызбалары, қалыптастырушы бағалау парағы, «жеміс ағашы», бағалау  парағы, смайликтер ( ҚБ 1 аспект), 2 жұлдыз 1 тілек (ҚБ 2 аспект), бағалау критер, дескриптор (ҚБ 3 аспект)

Денсаулық сақтау педагогикасын, СЭС талаптарын сақтау.

Топқа бөлінген кезде қауіпсіздік ережелерін сақтау туралы ескертіледі.

 

Сабақ бойынша рефлексия

 

 

 

 

Жалпы бағалау

Сабақта ең жақсы өткен екі нәрсе (оқу мен оқытуға қатысты)

1:

2:

Сабақтың бұдан да жақсы өтуіне не оң  ықпал етер еді (оқытуды да оқуға қатысты)

1:

2:

Сабақ барысында мен сынып н емесе жекеленген оқушылар туралы менің келесі сабағымды жетілдіруге көмектесетін не білдім?

 

Қалыптастырушы бағалау парағы

Бөлім

Тақырып

5.1А Қазақстандағы ежелгі адамдардың өмірі

Оқу мақсаттары

5.1.1.1 Алғашқы адамдардың антропологиялық белгілерін сипаттау

Ойлау дағдыларының

деңгейі

Білу, түсіну

Бағалау критерийлері

1)алғашқы адамның даму сатыларын анықтайды; 2)алғашқы адамдардың антропологиялық белгілерін сипаттайды;

Тапсырмалар

  1. Бос нүктенің орнына тиісті сөздерді жазыңыздар.

А) 1млн жыл бүрын Қазақстанда  палеолит дәуірінде  алғаш өмір сүрген адамдар   _________ замандастары болған.

Ә) Қазақстан аумағында неандерталь адамы   бұдан шамамен  _______ жыл  бұрын өмір сүрген.

Б) Қазіргі адамның  тұрпатына барынша ұқсас адам ________  , ол бұдан ________

 жыл бұрын қалыптасты.

2.   Суретті қолданып алғашқы адамдардың антропологиялық ерекшеліктерін сипаттаңыз 

 

Алғашқы адамдардың антропологиялық белгілерін сипаттау

алғашқы адамның даму сатысын ретімен атайды;

алғашқы адамдардың  антропологиялықерекшеліктерін сипаттайды

 Қолданылған әдебиеттер:
1. Жақсылықова Г.И., Исмагилова Н.З. Интербелсенді әдіс-тәсілдер: әдістемелік құрал. — Өскемен, 2013
2. Репетитор по эволюции http:// ParamintaCenter. ru/ contest/evol/
3. Ахметова С.Р. Қазақстан тарихы оқулық  5 сынып «НЗМ»10-11 бет, Астана 2017.

Share on facebook
Facebook
Share on twitter
Twitter
Share on linkedin
LinkedIn
Share on google
Google+
Share on vk
VK
Share on whatsapp
WhatsApp
Share on email
Email
Share on telegram
Telegram
Share on skype
Skype